تحمیدیه چیست؟ بخشی از نوشته­های شاعران و نویسندگان در آغاز کتاب و نوشته که به حمد وستایش خداوند معطوف می­شود را تحمیدیّه می­گویند.

مثنوی چیست؟ در لغت به معنای دوتایی ودر اصطلاح به قالب شعر گفته می شود که مصراع های آن دو به دو هم قافیه باشد وقافیه های هر بیت با بیت بعدی متفاوت باشد.

نمودار قافیه در مثنوی

__________*

_________*

__________()

_________()

__________&

_________&

__________$

_________$

__________@

_________@

آرایه تضاد چیست؟ به نسبت کلمه های متضاد در نوشته های ادبی وشعرها ، آرایه ی تضاد می گویند.   

غزل چیست؟ به قالبی گفته می شود که درآن شاعر از احساسات شخصی خود نسبت به معشوق صحبت می کند، معشوق می تواند مرد یا زن باشد، در غزل قهرمان اول ماجرا معشوق است. قافیه­ی غزل، در مصراع نخست و مصراع های زوج می آید و معمولا تعداد ابیات آن را بین معمولاً بین 4 – 14   ذکر کرده اند.

آرایه­­ی مراعات نظیر چیست؟ به آوردن اعضایی از یک مجموعه در نوشته های ادبی و شعر را مراعات نظیر می گویند.

واج آرایی چیست؟ شاعر برای بالا بردن موسیقی شعر خود به تکرار آگاهانه ی حروف دست می زند که به آن نغمه ی حروف یا واج آرایی می گویند.                            

 

تضاد: به نسبت کلمات متضاد در شعر و نوشته های ادبی تضاد می گویند. گروه کلمات متضاد:

آشکار / نهان            پیدا / پنهان               سرآغاز / سرانجام        آغاز / انجام

ظلمت / نور              مبدأ / مقصد                باز / بسته                 شروع / پایان

آفرین / نفرین          جوانی / پیری               تندرستی / بیماری       بی­نیاز / نیازمند 

آسایش /گرفتاری        زندگی / مرگ                               

جمع مکسر: به جمعی که شکل مفرد کلمه درآن شکسته شود.  مثال:گوهر= جواهر                                                                  

درجمله­ی: برادر خویش را نصرت کن اگر ظالم بود یا مظلوم چه آرایه هایی وجود دارد؟

دو آرایه وجود دارد:           تضاد - جناس اشتقاقی

 

تحمیدّیه : به بخش آغازین دیوان‌ها و کتاب‌های نویسندگان که در حمد و ستایش خداوند است تحمیدّیه می‌ گونید

مَلِکا : ای فرمانروا،ای پادشاه / مَلِکا : منادا / شبه جمله‌ای است که در حکم یک جمله است.

مَلَک : فرشته                مُلک: سرزمین              ذکر : یاد کردن، به خاطر آوردن

ذکر تو گویم : من فاعل (محذوف)      که تو پاکی: تو پاک هستی(ی)فشرده‌ی فعل(هستی) دوم شخص مفرد

و خدایی: و خدا هستی

نروم جز به همان ره که توام راهنمایی

                              اسنادی : فعل هایی که مفهوم انجام دادن کار در آن‌ها نیست و نهاد‌شان مسند‌‌‌الیه است       

 

فعل بر دو نوع است

 

                              غیر اسنادی : فعل هایی که انجام کار را می رساند و نهاد‌شان فاعل است

نهاد : قسمتی از جمله که درباره‌ی آن خبری می دهیم

گزاره : خبری است که درباره‌ی نهاد می دهیم

اسنادی : مادر مهربان است  (مادر: مسندالیه    نهاد : (مادر)           است (فعل اسنادی)

غیر اسنادی : باغبان در پی من تند دوید

نهاد :(باغبان)           دوید: (فعل غیر اسنادی)

<<و>>‌عطف : حرفی است که به کلمات قبل و بعد از خود نقش کلمات قبل از خود را می دهد

جان: روح                               خرد: عقل

کزین برتر اندیشه بر نگذرد: که اندیشه و عقل آدمی را در ستایش خداوند بیشتر از این توانی نیست

خدایا! به شناخت تو زندگانیم: زندگی ما به اندازه‌ی شناختی است که از تو داریم

به نصرت تو شادانیم: به یاری تو خوشحال هستیم

به کرامت تو نازانیم: به بزرگواری تو افتخار می کنیم

کرامت : بزرگی، بزرگواری                              نازیدن : افتخار‌ کردن

به عزّ تو عزیزانیم: به عزیز داشت تو گرامی و عزیز هستیم

خدایا، نه شناخت تو را توان : نه توانایی شناخت تو را داریم

نه ثنای تو را توان : و نه برای سپاس از تو تواناست

کبریا: عظمت، بزرگي           جلال: شکوه                 کران: ساحل، كرانه، كناره

نه دریای جلال و کبریای تو را توان : خدایا در دریای عظمت و شکوه تو را ساحلی نیست

مدح : ستایش                         ثنا : سپاس

(و)عطف: حرف عطف نقش دستوری کلمه ی قبل خود را به کلمه ی بعد هدیه کند (و)عطف می گویند.

پس تو را مدح و ستایش چون توان ؟ پس چگونه می توان تورا مدح و ستایش کرد

سوال تاکیدی : سوالی که پاسخ آن برای گوینده و شنونده معلوم باشد و هدف گوینده از طرح سوال، تاکید بر‌مطلب است

فضل خدایی را که تواند شمار کرد؟    یا کیست شکریکی از هزار کرد؟

فضل خدای را که توان شمار کرد ؟        یا کیست آنکه شکر یکی از هزار کرد؟

     از دست زبان که برآید                         کز عهده شکرش به در‌ آید؟

یزدان : ایزد

سجع : سجع در لغت به معنا‌ی آوای کبوتر و در اصطلاح به در آوردن کلماتی با حروف و آهنگ مشترک در پایان جملات نثر می گویند

نکته : سجع در نثر مانند قافیه در شعر است

نثر مسجع : به نوشته هایی که با توجه به آرایه‌ی سجع نوشته می شوند نثر مسجع می گویند

 

طریق : راه / روش(شرع، دين و طريق همه به معني راه هستند و نشان از اختياري بودنِ دين دارند

(لا اكراهَ في­الدّين، قد تبيّن­الرّشدِ من­الغي)                              

مبطلان : قاتلان / بساط : سفره / برنَوَشتند : برچیدند، جمع كردند

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم مهر 1390;ساعت 9:23;  توسط اسماعیل;  |