آرايه هاي ادبي شماره 3
1- كمترين مقدار سخن موزون يك ........... است.
2- در بيت زير رديف ، كلمات قافيه و حروف قافيه را مشخص كنيد:
آتش عشق است كاندر ني فتاد جوشش عشق است كاندر مي فتاد
3- جمله ي زير را با كلمه ي مناسب كامل كنيد:
به نام شعري شاعر، كه در بيت آخر و گاه در بيت هاي ما قبل آخر غزل مي آيد ......... مي گويند.
4- بنيان گذار مسمّط كيست؟
5- كتاب « خسرو و شيرين نظامي » از نظر محتوا جزو كدام دسته از مثنوي ها است؟
6- شرط زيبايي ترجيع بند در چيست؟
7- در عبارت زير فقط « مشبه به » را مشخص كنيد:
يكي را گفتند : عالم بي عمل به چه مانَد ؟ گفت به زنبور بي عسل.
8- در بيت « دل ما به دور رويت ز چمن فراغ دارد كه چو سر و پاي بند است و چو لاله داغ دارد
الف) « مشبه » كدام است؟ ب) « داغ دارد » كدام يك از اركان تشبيه است ؟
ج) « سرو » كدام يك از اركان تشبيه مي باشد ؟
9- با توجه به بيت زير به سؤالات پاسخ دهيد:
« در خم زلف تو آن خال سيه داني چيست ؟ نقطه ي دوده كه در حلقه ي جيم افتاده است »
الف ) طرفين تشبيه كدامند ؟ ب) چه نوع تشبيهي ديده مي شود؟
10- كدام از تشبيهات زير مفرد و كدام يك مركب است ؟
الف) اي زلف تو هر خمي ، كمندي چشمت به كرشمه ، چشم بندي
ب) آن قطره ي باران كه بر افتد به گل سرخ چون اشك عروسي است بر افتاده به رخسار
11- با توجه به بيت زير به سوالات پاسخ دهيد:
بخت آن نكند با من ، كان شاخ صنوبر را بنشينم و بنشانم ، گل بر سرش افشانم
الف ) كدام كلمه در مفهوم استعاري به كار رفته است ؟ ب) استعاره از چيست؟ ج) چه نوع
استعاره اي است؟
12- در بيت زير ، در كدام كلمه تشخيص به كار رفته است ؟ چرا ؟
الا اي باد شبگيري بگو آن ماه مجلس را تو آزادي و خلقي در غم رويت گرفتاران
13- به بيت زير توجه نموده و به سؤالات پاسخ دهيد:
گر نبندي زين سخن تو حلق را آتشي آيد بسوزد خلق را
الف ) حلق مجاز از چيست؟ ب) قرينه ي آن كدام است؟ ج) علا قه ي آن را مشخص كنيد .
14- در بيت زير كدام كلمات در مفهوم مجازي به كار رفته اند و مجاز از چه هستند؟
از تو به كه نالم كه دگر داور نيست وز دست تو هيچ دست بالاتر نيست
15- در بيت زير پيمانه « مجاز » از چيست ؟ « قرينه » كدام است؟
چو آشاميدم اين پيمانه را پاك در افتادم ز مستي بر سر خاك
16- به ابيات زير توجه كنيد و به سؤالات مطرح شده پاسخ دهيد:
برو با دوستان آسوده بنشين چو بيني در ميان دشمنان جنگ
و گر بيني كه با هم يك زبانند كمان را زه كن و بر باره بر سنگ
الف ) كنايه كدام است ؟ ب) مفهوم آن چيست؟
17- « واج آرايي » را در بيت زير بيابيد و شمار صامت و مصوت تكراري را نيز بنويسيد.
دلم شكسته تر از شيشه هاي شهر شماست شكسته باد كسي كاين چنينمان مي خواست
18- در عبارت زير « سجع » در بين كدام كلمات به كار رفته است ؟ نوع سجع را مشخص كنيد؟
بساط مهر پيمودني است نه نمودني.
19- در هر يك از جمله هاي زير چه نوع سجعي به كار رفته است و ارزش موسيقيايي كدام يك بيش تر است ؟
الف ) خبري كه داني دلي بيازارد ، تو خاموش تا ديگري بيارد.
ب) مال از بهر آسايش عمر است نه عمر از بهر گرد كردن مال.
پ) الهي ، گلهاي بهشت در پاي عارفان خاراست ، جوينده ي تو را با بهشت چه كار است؟
20- در كدام يك از ابيات زير آرايه ي ترصيع وجود دارد ؟ چرا ؟
الف ) ما برون را ننگريم و قال را ما درون را بنگريم و حال را
ب) چرخ ار چه رفيع ، خاك پايت عقل ار چه بزرگ ، طفل راهت
21- در كدام يك از بيت هاي زير آرايه ي « موازنه » به كار رفته است ؟ علت آن را بيان كنيد:
الف ) گه به نواي علمش بر كشند گه به نگار قلمش در كشند
ب) دلبر كه جان فرسود از او ، كام دلم نگشود از او نوميد نتوان بود از او ، باشد كه دل داري كند
22- در ابيات و عبارت زير پايه جناس و نوع جناس را مشخص كنيد:
الف) كتابي كه در او داد سخن آرايي توان داد ، ابداع كنم.
ب) گوهر مخزن اسرار همان است كه بود حُقّه ي مهر بدان مُهر و نشان است كه بود
پ) سرو چمان من چرا ميل چمن نمي كند همدم گل نمي شود ياد سمن نمي كند
ت) بدان گه كه خيزد خروش خروس ز درگاه برخاست آواي كوس
23- دو واژه ي مشخص شده در اين بيت چه آرايه اي ايجاد كرده اند؟
« هنگام تنگدستي در عيش و كوش و مستي كاين كيمياي هستي قارون كند گدا را »
24- آرايه ي اشتقاق را در بيت زير بيابيد و صامت هاي مشترك را تعيين كنيد:
اي بي خبر از سوخته و سوختني عشق آمدني بود نه آموختني
25- در كداميك از ابيات زير آرايه ي تصدير و كداميك آرايه ي تكرار وجود دارد ؟ براي هر يك دليل بياوريد.
الف ) باغ بوقلمون لباس و راغ بوقلمون عناي آب مرواريد گون و ابر مرواريد بار
ب) ز خاك آفريدت خداوند پاك پس اي بنده افتادگي كن چو خاك
26- در كدام بيت تلميح به كار رفته است؟
الف- برو اي گداي مسكين! در خانه علي زن كه نگين پادشاهي دهد از كرم گدا را
ب- گدا گر تواضع كند خوي اوست ز گردن فرازان تواضع نكوست
27- با توجه به بيت زير به سؤالات مطرح شده پاسخ دهيد.
ياد از مرغ گرفتار كنيد اي مرغان چون تماشاي گل و لاله و شمشاد كنيد.
الف ) نوع تناسب كلمات مراعات نظير در تمام بيت از چه نظر است ؟
ب) نوع تناسب كلمات مراعات نظير در مصراع دوم از چه نظر است ؟
28- در بيت زير كدام آرايه ي ادبي وجود دارد ؟ مشخص كنيد.
آن كه لرزد همچو مرغ نيم بسمل صبح و شام در زمستان ،پيكر عريانِ دهقان است و بس
29- بارزترين آرايه ي ادبي بيت زير چيست؟
( درويش بي معرفت نيارامد تا فقرش به كفر انجامد ، كادَ الفقرُ اَنْ يكونَ كُفْرا ً )
30- در بيت زير آرايه ي حس آميزي را مشخص كنيد.
با صبا همراه بفرست از رخت گلدسته اي بو كه بويي بشنويم از خاك بستان شما.
31- در كدام يك ازواژه هاي بيت زير ايهام وجود دارد؟
ما در پياله عكس رخ يار ديده ايم اي بي خبر ز لذت شُرب مُدام ما
32- با توجه به «چنان سايه گسترد بر عالمي / كه زالي نينديشد از رستمي » به سؤالات داده شده پاسخ دهيد.
الف ) كدام واژه داراي ايهام تناسب است؟
ب) معاني ايهامي آن را بنويسيد.
ج) با كدام واژه ي بيت تناسب معنايي دارد؟
33- در كدام يك از بيت هاي زير لفّ و نشر مشوّش به كار رفته است؟
الف : سنگ و گل را كند از يمن نظر لعل و عقيق هر كه قدر نفس باديماني دانست
ب : به لطف خال و خط از عارفان ربودي دل لطيفه هاي عجب زير دام و دانه ي توست
34- كدام يك از ابيات زير داراي اغراق است ؟
الف) شود كوه آهن چو درياي آب اگر بشنود نام افراسياب
ب) الا اي يوسف مصري مشو از سلطنت مغرور پدر را باز پرس آخر كجا شد مهر فرزند
35- در كدام مصراع بيت هاي زير آرايه ي حُسن تعليل وجود دارد؟
الف : ذرّه را تا نبود همت عالي حافظ طالب چشمه ي خورشيد درخشان نشود
ب: چوب را آب فرو مي نبرد ، حكمت چيست ؟ شرمش آيد ز فرو بردن پرورده ي خويش