به آن دسته از آرایههای ادبی که از تناسبهای آوایی و لفظی میان واژهها پدید میآید میگویند.
به تکرار یک واج صامت یا مصوت در یک بیت یا عبارت گفته میشود به گونهای که طنین آن در گوش بر جای بماند و باعث پیدایش موسیقی آوایی در آن بخش از سخن شود.
| رشته تسبیح اگر بگسست معذورم بدار |
|
دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود |
(واج آرایی با تکرار صامت /س/)
| خیزید و خز آرید که هنگام خزان است |
|
باد خنک از جانب خوارزم وزان است |
(واج آرایی با تکرار صامتهای /خ/ و /ز/)
این دو حرف به زیبایی بیانگر خزان میباشند.
قابل ذکر است که واج تکرار شونده میتواند صامت یا مصوت باشد. برای مثال:
| خوابِ نوشینِ بامدادِ رحیل |
|
بازدارد پیاده را ز سبیل |
که همان طور که مشاهده میکنید تکرار مصوت کوتاه «اِ» در این مصراع تکامل بخش موسیقی درونی است.
| خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد |
|
که تا زخال تو خاکم شود عبیر آمیز |
| قیامت قامت و قامت قیامت |
|
قیامت میکند این قد و قامت |
| بر او راست خم کرد و چپ کرد راست |
|
خروش از خم چرخ چاچی بخواست |
| شبست و شاهد و شمع و شراب و شیرینی |
|
غنیمتست چنین شب که دوستان بینی |